Co to są markery sercowe?
Markery sercowe są to substancje uwalniane do krwi podczas uszkodzenia lub przeciążenia mięśnia serca.
Ich oznaczenie wykorzystuje się w rozpoznaniu, ocenie ryzyka, monitorowaniu oraz leczeniu chorych z podejrzeniem ostrego zespołu wieńcowego (OZW) i niedokrwienia serca. Objawy OZW i niedokrwienia serca mogą być różne, lecz zazwyczaj jest to ból i ucisk w klatce piersiowej, mdłości i/lub spłycony oddech. Objawy te są związane z atakiem serca i dusznicą, lecz mogą również występować w innych stanach klinicznych niezwiązanych z chorobą serca. Wzrost stężenia jednego lub kilku markerów sercowych pozwala na wykrycie OZW lub niedokrwienia serca, umożliwiając szybkie i dokładne rozpoznanie oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia.
Do ostrego zespołu wieńcowego dochodzi w wyniku pęknięcia blaszki miażdżycowej, która powstaje w procesie miażdżycy. Pęknięcie blaszki powoduje powstanie skrzepu krwi w tętnicy wieńcowej, co powoduje gwałtowne ograniczenie dopływu krwi i tlenu do mięśnia sercowego. Niedokrwienie serca występuje, kiedy do serca nie dociera wystarczająca ilość krwi. Przyczyną obu tych stanów jest zazwyczaj miażdżyca i powstanie blaszki miażdżycowej powodujące znaczne zwężenie tętnic wieńcowych lub nagłe zatrzymanie przepływu krwi przez tętnice. Dusznica powstaje w wyniku zmniejszenia dopływu krwi do mięśnia sercowego. W przypadku całkowitego zatrzymania lub znacznego ograniczenia dopływu krwi do serca przez dłuższy czas (zazwyczaj powyżej 30 – 60 minut) może dojść do obumarcia komórek mięśnia sercowego, czyli ostrego zawału serca (ataku serca). Prowadzi to do obumarcia, nieodwracalnych zmian i bliznowacenia części mięśnia sercowego, a czasami nawet do nagłej śmierci.
Celem badania markerów sercowych jest wykrycie i określenie ciężkości ostrego zespołu wieńcowego lub niedokrwienia mięśnia serca tak szybko, jak to możliwe; tak aby można było jak najszybciej rozpocząć odpowiednie leczenie. Bardzo ważne jest aby rozróżnić pomiędzy zawałem serca a dławicą piersiową, niewydolnością serca i innymi stanami, które mogą mieć podobne objawy kliniczne ponieważ zasady leczenia i monitorowanie są inne w każdym przypadku. W sytuacji, gdy pacjent ma rozpoznany zawał serca natychmiastowa interwencja lekarza jest podstawą ograniczenia do minimum uszkodzenia i przyszłych powikłań. Oznaczanie markerów sercowych musi być dostępne przez 24 godziny na dobę, przez 7 dni w tygodniu i musi być wykonane jak najszybciej. W Oddziale Medycyny Ratunkowej niektóre badania można wykonać z zastosowaniem urządzeń przyłóżkowych. Aby wyniki badania były pewne należy wykonać kilka oznaczeń tego samego markera lub kilku markerów w określonych odstępach czasu. To zapewnia uniknięcie postawienia błędnej diagnozy i ocenę ciężkości zawału.
Stężenia poszczególnych markerów wzrastają, osiągają maksimum i wracają do poziomu prawidłowego w różnym czasie od uszkodzenia mięśnia sercowego, dlatego badania te można wykorzystać nie tylko do rozpoznania, ale też do śledzenia przebiegu choroby i do rozpoznania nawrotów uszkodzenia serca. Tylko kilka markerów sercowych jest stosowanych rutynowo. Aktualnie markerem z wyboru dla oceny uszkodzenia mięśnia serca jest troponina. Niektóre wyszły z użycia, ponieważ były mniej specyficzne a ich stężenie wzrastało u chorych z uszkodzeniem mięśni szkieletowych, w chorobach wątroby lub nerek. Wiele innych potencjalnych markerów sercowych obecnie podlega badaniom klinicznym, ich użyteczność nie została jeszcze w pełni określona.
Uwaga: Markery sercowe różnią się od testów stosowanych w badaniach przesiewowych wykonywanych u ogólnie zdrowych osób w celu określenia ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca. O tych badaniach można przeczytać w artykule pt. „Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych”.
Badania
Badania laboratoryjne
Obecnie stosowane markery sercowe umożliwiające rozpoznanie i monitorowanie pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym:
- Troponina I lub troponina T
- CK i CK-MB
Rzadziej oznaczane:
- Mioglobina
- BNP lub NT-proBNP, chociaż zwykle oznaczane przy podejrzeniu niewydolności serca ich podwyższone stężenie u osób z ostrym zespołem wieńcowym wskazuje na zwiększone ryzyko nawrotów epizodów sercowych
- CRP wysoko czułe (oznaczane metodą o wysokiej czułości)
Niezalecane markery:
- AST
- LDH
Badania ogólne zlecane często razem z markerami sercowymi”:
- Gazometria krwi tętniczej
- Badania metaboliczne (glukoza, kreatynina, azot mocznika-BUN)
- Elektrolity (przede wszystkim potas, wapń)
- Morfologia krwi
Inne badania
Badania te pozwalają lekarzom ocenić wielkość, sylwetkę i pracę serca. Mogą być używane np. do oceny rytmu serca lub do identyfikacji uszkodzonych tkanek i niedrożnych tętnic.
- EKG (elektrokardiografia)
- Badania obrazowe z zakresu medycyny nuklearnej
- Angiografia (arteriografia) tętnic wieńcowych
- Echokardiografia (echo serca, przezklatkowa echokardiografia TTE)
- Próba wysiłkowa
- Rtg klatki piersiowej
Podsumowanie
Poniższe tabele podsumowują obecne zastosowanie markerów sercowych.
Oznaczenia markerów sercowych
Oznaczenie markerów w prognozowaniu ryzyka
Źródła:
Linki:
Polskie Towarzystwo Kardiologiczne
http://www.epacjent.pl
UWAGA: Ten artykuł jest oparty na źródłach wymienionych poniżej oraz na doświadczeniu ekspertów AACC. Komitet redakcyjny Lab Tests Online okresowo przegląda i w razie potrzeby może aktualizować informacje zawarte w tym artykule.
Linki do tej strony:
Choroby: Atak serca
Linki do stron obcojęzycznych:
American Heart Association: Symptoms and Diagnosis of HeartAttack
National Heart, Lung and Blood Institute: What is a heart attack?
Materiały źródłowe:
Materiały źródłowe wykorzystane w niniejszym artykule:
Zieve, D. (Updated 2010 March 15). Troponin Test. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available onlineat http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007452.htm. Accessed November 2011.
Dugdale, D. (Updated 2011 February 21). Myoglobin – serum.MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available onlineat http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003663.htm.Accessed November 2011.
Grenache, D. et. al. (Updated 2011 January). Ischemic HeartDisease. ARUP Consult [On-line information]. Available online athttp://www.arupconsult.com/Topics/IHD.html#tabs=0 through http://www.arupconsult.com. Accessed November 2011.
Mayo Clinic staff (Updated 2010 May 19). Myocardialischemia. Mayo Clinic [On-line information]. Available online athttp://www.mayoclinic.com/health/myocardial-ischemia/DS01179/METHOD=printthrough http://www.mayoclinic.com. Accessed November 2011.
Zafari, A.M. (Updated 2011 October 11). MyocardialInfarction. Medscape Reference [On-line information]. Available online athttp://emedicine.medscape.com/article/155919-overview through http://emedicine.medscape.com. Accessed November 2011.
(April 28, 2004) National Academy of Clinical Biochemistry(NACB): Laboratory Medicine Practice Guidelines – Biomarkers of Acute CoronarySyndromes and Heart Failure. Accessed November 2011.