W skrócie
W jakim celu badanie jest wykonywane?
Badanie wykonuje się w celu wykrycia obecności przeciwciał przeciwko centromerom, jako pomocnicze w procesie diagnostycznym ograniczonej twardziny układowej.
Kiedy badanie jest wykonywane?
W przypadku występowania co najmniej jednego objawu wskazującego na zespół CREST.
Jak się pobiera próbkę do badania?
Próbka krwi pobierana jest z żyły łokciowej.
Czy do badania trzeba się przygotować?
Nie.
Informacja o próbce
Co się oznacza?
Przeciwciała przeciwko centromerom (ACA) to autoprzeciwciała, białka wytwarzane przez układ odpornościowy, które atakują tkanki własnego organizmu. ACA to jeden z kilku rodzajów przeciwciał przeciwjądrowych, który atakuje centromery, czyli elementy chromosomów obecnych w jądrze komórek organizmu. Test ACA pozwala wykryć i oznaczyć ilość przeciwciał przeciwko centromerom we krwi, co wspomaga rozpoznanie rodzaju twardziny. Twardzina (inaczej twardzina układowa) to zespół rzadko występujących zaburzeń w obrębie tkanki łącznej. Można wyróżnić dwie odmiany choroby – twardzina rozproszona, obejmująca cały organizm oraz twardzina ograniczona. Rozpoznaje się je na podstawie stopnia zajęcia skóry. Przeciwciała ACA występują u około 60 – 80% pacjentów z twardziną ograniczoną i tylko u około 5% pacjentów z twardziną rozproszoną.
W przebiegu ograniczonej twardziny układowej zazwyczaj występuje co najmniej jeden z objawów zwanych łączne zespołem CREST (nazwa pochodzi od pierwszych liter określających poszczególne zaburzenia).
Objawy zespołu CREST są następujące:
- C – calcinosis – obecność złogów wapnia pod skórą;
- R– zespół Raynauda – epizody ograniczonego dopływu krwi do palców rąk i nóg, powodujące zmianę ich koloru na biało-niebieski;
- E – esophagal dysfunction – zaburzenia czynności przełyku, utrudnione przełykanie, refluks i pieczenie;
- S – sclerodactylia – napięta, stwardniała, błyszcząca skóra palców rąk;
- T – teleangiektazje – czerwone plamy na skórze, spowodowane obrzękiem naczyń włosowatych
Przeciwciała przeciwko centromerom mogą występować nawet u 95% osób z zespołem CREST.
Badanie
W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
Test na obecność przeciwciał przeciwko centromerom (ACA) zleca się przede wszystkim jako pomocniczy w procesie rozpoznania ograniczonej twardziny układowej, jednego z rodzajów twardziny układowej oraz zespołu CREST. Badanie to może również służyć w celu różnicowania twardziny i innych stanów, w których występują podobne objawy.
Badanie można wykonać również w celu uzyskania dodatkowych informacji na temat stanu pacjenta, w przypadku, gdy wynik badania ANA (przeciwciała przeciwjądrowe) jest dodatni, szczególnie przy jąderkowym lub centromerowym typie fluorescencji. (Więcej informacji znajduje się w rozdziale „Co oznacza wynik?” w artykule dotyczącym ANA).
Oznaczenie zleca się czasem łącznie z Scl-70 (przeciwciała przeciwko topoizomerazie), które również mogą występować w przebiegu twardziny.
Test na obecność ACA zleca się również łącznie z innymi testami na obecność autoprzeciwciał, takimi jak ANA.
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?
Badanie ACA można zlecić w przypadku dodatniego wyniku badania ANA oraz co najmniej jednego z objawów CREST, czyli:
- obecności złogów wapnia pod skórą;
- objawu Raynauda – epizodów ograniczonego dopływu krwi do palców u rąk i nóg, powodujących zmianę ich koloru na biało-niebieski;
- zaburzeń czynność przełyku, takich jak utrudnione przełykanie, refluks i pieczenie;
- występowania napiętej, stwardniałej, błyszczącej skóry palców rąk;
- teleangiektazji – czerwonych plam na skórze, spowodowanych obrzękiem naczyń włosowatych
Co oznacza wynik?
W przypadku dodatniego wyniku ACA oraz występowania objawów CREST zachodzi prawdopodobieństwo ograniczonej twardziny układowej. Dodatni wynik ACA występuje u około 60 – 80% pacjentów z twardziną ograniczoną i nawet u 95% pacjentów z zespołem CREST.
Jeżeli wynik ACA jest ujemny, objawy prawdopodobnie są spowodowane inną chorobą. Jednak w rzadkich przypadkach u pacjenta z twardziną ograniczoną nie występują przeciwciała przeciwko centromerom.
Uwaga
Dla wielu oznaczeń nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości te zależą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w artykule:
Przedziały referencyjne i ich znaczenie.
Co jeszcze należy wiedzieć?
Wynik ACA może być dodatni również w przebiegu innych chorób autoimmunizacyjnych, takich jak toczeń układowy, reumatoidalne zapalenie stawów lub pierwotna żółciowa marskość wątroby.
Zazwyczaj badanie ACA wykonuje się tylko u osób z objawami CREST. Jednak czasami wynik może być dodatni przed wystąpieniem tych objawów, więc oznaczenie ACA można wykonać w połączeniu z badaniami w kierunku innych chorób autoimmunizacyjnych.
Ilość ACA we krwi nie jest zależna od natężenia objawów choroby u pacjenta.
Pytania i odpowiedzi
- Czy każdy powinien wykonać badanie na obecność przeciwciał przeciwko centromerom?
ACA nie jest badaniem przesiewowym. Zazwyczaj wykonuje się je tylko, jeżeli u pacjenta występuje co najmniej jeden z objawów CREST. Ponieważ twardzina ograniczona występuje dosyć rzadko, u większości osób nie ma potrzeby oznaczenia ACA.
- Czy pacjent może zrobić coś, aby samodzielnie zmniejszyć poziom przeciwciał przeciwko centromerom w organizmie?
Poziom przeciwciał nie zmienia się wraz ze zmianą trybu życia.
- Czy przeciwciała przeciwko centromerom kiedykolwiek znikną z organizmu?
Stężenie ACA we krwi może się wahać, ale organizm nie zaprzestaje wytwarzania tych przeciwciał.
- Czy oznaczenie przeciwciał przeciwko centromerom można wykonać w warunkach domowych?
Nie. Wykonanie badania wymaga specjalistycznego sprzętu i przeszkolenia. Próbki zazwyczaj wysyła się do laboratorium referencyjnego.
Źródła
Na tej stronie
Choroby: Choroby autoimmunizacyjne
Linki do stron obcojęzycznych:
American Academy of Family Physicians: Scleroderma
MedlinePlus Medical Encyclopedia: Scleroderma
National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Disease: Handout on Health – Scleroderma
Womenshealth.gov: Autoimmune diseases fact sheet
Scleroderma Research Foundation