20 stycznia 2025
Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, w przebiegu której przewlekłe zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli i nawracające epizody ograniczonego przepływu powietrza w drogach oddechowych (obturacja) pod postacią wydłużonej fazy wydechu, świstów, duszności, kaszlu i bólu w klatce piersiowej, które ustępują samoistnie lub po zastosowaniu leczenia.
Astma jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych wieku rozwojowego. Przed pokwitaniem cierpi na nią więcej chłopców, a w okresie po pokwitaniu więcej dziewcząt. Choroba ta częściej występuje w środowisku miejskim. Nie ma metody zapobiegania ani całkowitego wyleczenia astmy, lecz można ją kontrolować tak, aby osoba chora mogła prowadzić normalne życie.
Czynniki ryzyka astmy można podzielić na czynniki osobnicze, predysponujące do rozwoju astmy lub chroniące przed jej wystąpieniem, oraz czynniki środowiskowe, które wyzwalają napady i zaostrzenia astmy lub powodują ich utrzymywanie się, np.: alergeny wziewne w domu, pracy i otoczeniu chorego (pyłki, zanieczyszczenia, pleśń, roztocza, łupież zwierzęcy, karaluchy, cząstki, czy opary, a także stres, silne emocje (śmiech, płacz, złość), ćwiczenia fizyczne i zimne powietrze. W niektórych przypadkach przyczyną ataku mogą być pewne substancje, takie jak beta blokery i aspiryna, siarczany obecne w winie i suszonych owocach, lub infekcje.
Uważa się, ze inne stany kliniczne i choroby płuc mogą dawać objawy podobne do astmy, współistnieć z nią i/lub ją potęgować. Stany takie jak choroba refluksowa przełyku (refluks żołądkowo-przełykowy) mogą wywoływać lub wzmagać ataki astmy u niektórych chorych.
W przebiegu astmy dochodzi do obrzęku ścian oskrzeli i powstania stanu zapalnego. Powoduje to zwężenie dróg oddechowych i utrudnia oddychanie, powodując świszczący oddech, duszność lub kaszel. Podczas napadu astmy objawy te zaostrzają się ze względu na skurcz mięśni oskrzeli i wytwarzanie nadmiernych ilości śluzu. Zwężenie oskrzeli może znacznie ograniczyć dopływ powietrza do płuc. Powoduje to świszczący oddech, kaszel, ucisk w klatce piersiowej i utrudnione oddychanie. Przyczyny nie zostały do końca poznane, lecz wiadomo, że napady astmy najczęściej występują w nocy i rano. Ostry atak może stanowić zagrożenie życia pacjenta i często wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.
W klasyfikacji astmy rozróżnia się cztery stopnie, w zależności od jej nasilenia i częstości występowania objawów: sporadyczna, przewlekła lekka, przewlekła umiarkowana i przewlekła ciężka. U pacjentów z astmą sporadyczną napady występują sporadycznie, a pomiędzy atakami brak jest innych objawów. U chorych z astmą przewlekłą ciężką może zachodzić konieczność codziennego przyjmowania leków pozwalających kontrolować chorobę.
Aby ułatwić klasyfikację pacjentów już leczonych i skutecznie monitorować przebieg choroby stosuje się klasyfikację ze względu na stopień kontroli astmy wg GINA (Tabela 1)
Tabela 1 Podział astmy ze względu na jej stopień kontroli wg GINA
a Czynność płuc nie jest wiarygodnym kryterium u dzieci w wieku =<5 lat.
b Po każdym zaostrzeniu powinno się niezwłocznie ocenić leczenie podtrzymujące w celu upewnienia się, czy jest wystarczające.
c Każdy tydzień z zaostrzeniem astmy uznaje się za tydzień z astmą niekontrolowaną.
wm. – wartość maksymalna dla chorego, wn. – wartość należna
Celem wstępnych badań jest rozpoznanie astmy i ocena jej nasilenia. Badania wykonuje się również w celu rozróżnienia astmy od innych stanów klinicznych dających podobne objawy oraz rozpoznanie obecności stanów takich jak alergie, które mogą wywołać lub nasilić ataki astmy. Celem powtórnych badań jest monitorowanie czynności płuc oraz kontrola astmy, ocena i niwelowanie ataków astmy oraz rozpoznanie i leczenie jej powikłań skutków ubocznych.
W sierpniu 2007 r. w ramach programu leczenia i zapobiegania astmie (NAEPP) prowadzonego przez Amerykański Instytut Serca, Płuc i Krwi (NHLBI) opublikowano raport specjalistów, w którym zawarte były zalecenia dotyczące rozpoznania i leczenia astmy. Zalecenia te koncentrują się na ocenie i monitorowaniu przebiegu astmy, edukowaniu pacjentów, zachęcaniu ich do czynnego monitorowania swojej choroby, kontrolowania czynników mogących spowodować lub nasilać ataki astmy oraz przyjmowania leków.
BADANIA CZYNNOŚCIOWE PŁUC I BADANIA TECHNIKĄ OBRAZOWANIA
Są to podstawowe badania wykonywane w celu rozpoznania, oceny i monitorowania przebiegu astmy.
Rozpoznanie
Według wytycznych NAEPP, proces diagnostyczny powinien obejmować:
Ocena i monitorowanie przebiegu astmy
Inne badania czynnościowe płuc w języku angielskim opisano na stronie organizacji, John Hopkins Medicine: Pulmonary Function Laboratory.
BADANIA LABORATORYJNE
Badania laboratoryjne mają na celu pomoc w wykluczeniu stanów klinicznych dających objawy podobne do astmy, wykrycie alergii u pacjenta oraz pomoc w ocenie powikłań towarzyszących chorobie. Podczas napadu astmy można zlecić badania mające na celu ocenę i monitorowanie czynności narządów, poziomu tlenu oraz równowagi kwasowo-zasadowej, takie jak:
INNE, RZADZIEJ ZLECANE BADANIA
Dalsze informacje dotyczące badań laboratoryjnych znaleźć można w artykule Choroby Płuc.
Cele leczenia:
Zapobieganie atakom astmy to unikanie substancji mogących wywołać atak, dobra kontrola choroby oraz szybkie rozpoznawanie i reagowanie na objawy nadchodzącego napadu. Więcej informacji w języku angielskim na stronie Take Control of Your Asthma.
Sposób leczenia dobiera się indywidualnie i zależy on od nasilenia astmy u danego pacjenta. Należy prowadzić kontrolę zarówno krótko- jak i długoterminową:
Pacjenci, a w przypadku dzieci – rodzice pacjentów, powinni współpracować z lekarzem oraz poszerzać swoją wiedzę na temat astmy, aby móc monitorować przebieg choroby oraz współuczestniczyć w dobraniu najbardziej skutecznego sposobu leczenia. Plan leczenia powinien obejmować codzienne czynności kontrolne, sposób postępowania w trakcie napadu oraz umiejętność rozpoznania sytuacji wymagającej interwencji lekarskiej. W celu określenia najlepszego sposobu leczenia, lekarz bierze pod uwagę pełen obraz kliniczny oraz przyjmowane leki. Na stronie ALA znajdują się dokładne informacje dotyczące leków na astmę oraz ich zastosowania.
