W skrócie
W jakim celu badanie jest wykonywane?
W celu rozpoznania zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu A (WZW typu A) oraz oceny potrzeby szczepienia przeciw WZW typu A lub jego skuteczności.
Kiedy badanie jest wykonywane?
Badanie wykonuje się u osób:
- z objawami zakażenia
- które mogły być narażone na kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu A
- z przewlekłą chorobą wątroby
- szczepionych przeciw WZW typu A.
Jak się pobiera próbkę do badania?
Pobranie próbki wymaga nakłucia igłą żyły łokciowej.
Czy do badania trzeba się przygotować?
Nie
Informacja o próbce
Co się oznacza?
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) jest wysoce zakaźną chorobą wywoływaną przez wirus zapalenia wątroby typu A (hepatitis A virus, HAV). Schorzenie charakteryzuje się stanem zapalnym i powiększeniem narządu. HAV jest jedną z wielu przyczyn powodujących zapalenie wątroby (hepatitis). Znane są co najmniej 4 inne wirusy hepatotropowe, które także wywołują zapalenie wątroby: B, C, D, E.
WZW A szerzy się przez bezpośredni kontakt z osobami zakażonymi, a także zanieczyszczoną wodę i żywność. Chociaż przebieg WZW A może być w niektórych przypadkach ciężki, to choroba kończy się wyleczeniem i nie przechodzi w stan przewlekły, jak w przypadku zakażenia innymi wirusami. W odpowiedzi na zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu A organizm wytwarza przeciwciała, których wykrywanie ma znaczenie diagnostyczne. Badanie wykrywa obecność przeciwciał anty-HAV.
Objawy zapalenia wątroby są takie same niezależnie od przyczyn schorzenia. Stan zapalny powoduje uszkodzenie wątroby i zaburzenie jej czynności. Zmniejsza się możliwość metabolizowania i usuwania toksyn i/lub szkodliwych produktów przemiany materii, takich jak bilirubina. We krwi wzrasta stężenie bilirubiny i aktywność enzymów wątrobowych. Podwyższone stężenie bilirubiny i wysoka aktywność ALT i AST wskazuje na chorobę wątroby, ale nie pozwala na określenie przyczyny schorzenia. Jednym z elementów różnicowania przyczyn uszkodzenia wątroby jest wykrywanie przeciwciał przeciw różnym wirusom hepatotropowym.
Po ekspozycji na wirus typu A w pierwszej kolejności wytwarzane są przeciwciała klasy IgM. Powstają zwykle pomiędzy 2 i 3 tygodniem po zakażeniu i są wykrywalne przez około 2 do 6 miesięcy. Przeciwciała klasy IgG wytwarzane są blisko 1-2 tygodnie później niż IgM i są wykrywalne do końca życia. Dodatni wynik badania na obecność przeciwciał anty-HAV IgM jest uważany za dowód ostrego WZW typu A.
Test total HAV wykrywa przeciwciała anty-HAV klasy IgM i IgG. Dodatni wynik wskazuje na kontakt z wirusem w przeszłości i wytworzenie przeciwciał przeciw antygenom HAV. Wynik total HAV jest dodatni u osób, które chorowały na WZW A, były szczepione przeciw WZW A i chorych na ostre WZW A.
Badanie HAV IgM stanowi element panelu badań wykonywanych w celu różnicowania przyczyn ostrego WZW u osób z objawami ostrego uszkodzenia wątroby.
Badanie
W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
Badanie jest pomocne w rozpoznaniu wirusowego zapalenia wątroby wywołanego zakażeniem wirusem typu A (HAV). Pozwala odróżnić je od chorób wątroby wywołanych przez inne czynniki, a przebiegających z podobnymi objawami klinicznymi.
Istnieją dwie wersje testu, które służą do wykrywania przeciwciał anty-HAV należących do różnych klas.
Po kontakcie z wirusem wytwarzane są najpierw przeciwciała klasy IgM (immunoglobuliny M) i oznacza się je u pacjentów z objawami ostrego zapalenia wątroby. Przeciwciała klasy IgG (immunoglobuliny G) powstają później i są obecne we krwi przez wiele lat chroniąc organizm przed ponownym zakażeniem takim samym wirusem. Badanie całkowitych przeciwciał anty-HAV (anty-HAV total), w którym oznacza się przeciwciała anty-HAV klasy IgM i IgG, wykrywa zarówno świeże, jak i dawniej przebyte zakażenia HAV, daje ono wynik dodatni również u osób szczepionych przeciw WZW typu A.
W ostrym zapaleniu wątroby wykonuje się także inne badania czynności wątroby, takie jak: bilirubina, AST, ALT, ALP, które są pomocne w ustaleniu przyczyny choroby wątroby.
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?
Badanie anty-HAV IgM zleca się u pacjentów z objawami ostrego zapalenia wątroby, takimi jak:
- gorączka
- zmęczenie
- utrata apetytu
- nudności, wymioty, ból brzucha
- ciemne zabarwienie moczu i/lub odbarwienie kału
- ból stawów
- żółtaczka.
U wielu osób, zwłaszcza młodych, zapalenie wątroby wywołane przez HAV może przebiegać bezobjawowo. Badanie może być wykonywane także u osób, które mogły być narażone na kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu A, nawet jeśli nie stwierdza się występowania objawów choroby.
Badanie całkowitych przeciwciał anty-HAV może być zlecone przed szczepieniem przeciw WZW typu A, aby sprawdzić, czy dana osoba potrzebuje szczepienia (u osoby, u której przeciwciała już występują szczepienie nie jest potrzebne). Badania całkowitych przeciwciał anty-HAV można też użyć do oceny reakcji na szczepienie u osoby, która otrzymała dwie dawki szczepionki.
Co oznacza wynik?
U osoby, która nie była szczepiona przeciw HAV wyniki badań mogą być następujące:
Badanie calkowitych przeciwciał anty-HAV pozwala wykryć zarówno przeciwciała klasy IgM jak i IgG, ale nie pozwala ich zróżnicować.
Dodatni wynik badania (HAV total lub HAV IgG) u osoby, która nie była szczepiona przeciw WZW typu A oznacza, że przebyła ona zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu A, nawet, jeśli o tym nie wie. Ok. 30% osób powyżej 40 roku życia ma przeciwciała przeciw HAV.
U osoby szczepionej obecność przeciwciał anty-HAV świadczy o nabytej odporności na zakażenie wirusem typu A.
Co jeszcze należy wiedzieć?
W przeszłości jedynym sposobem uchronienia osoby, która miała kontakt z wirusem przed zachorowaniem na zapalenie wątroby było podanie odpowiedniej immunoglobuliny. Od czerwca 2007 w Stanach Zjednoczonych u osób do 40 roku życia po ekspozycji podaje się szczepionkę. Nie ma danych klinicznych na skuteczność takiego postępowania u osób po 40 rż, dlatego w tej grupie nadal podaje się immunoglobulinę.
Wykrywanie przeciwciał anty-HAV klasy IgM ma znaczenie diagnostyczne u osób z ostrym wirusowym zapaleniem wątroby. Powinno być wykonywane tylko u chorych z objawami klinicznymi ostrego zapalenia wątroby.
Pytania i odpowiedzi
- Jak można zakazić się HAV nie wiedząc o tym?
Wirus jest obecny w zanieczyszczonej wodzie i w kale. Można się zakazić jedząc surowe owoce lub warzywa dotykane wcześniej przez osobę zakażoną, która nie umyła właściwie rąk albo jedząc surowe lub niedokładnie ugotowane owoce morza, które przebywały w zanieczyszczonych wodach. Zakażenie HAV u dzieci często ma przebieg bezobjawowy albo skąpo objawowy, z gorączką i biegunką, które mogą być uznane za objawy grypy.
- Jak długo osoba zakażona HAV jest źródłem zakażenia dla innych osób?
Osoba zakażona wirusem HAV rozprzestrzenia zakażenie od chwili kontaktu aż do wystąpienia pierwszych objawów choroby, co może trwać 4 tygodnie. Osoby dorosłe są zwykle źródłem infekcji przez 2 tygodnie po zakażeniu. U dzieci lub osób z obniżoną odpornością okres ten może przedłużyć się nawet do 6 miesięcy.
- W jaki sposób leczy się zakażenie HAV?
Zapalenia wątroby wywołanego przez HAV nie leczy się w sposób celowany. W łagodnych przypadkach zakażenie ustępuje samoistnie i nie pozostawia trwałego uszkodzenia wątroby. Pomoc doraźna ogranicza się do zapewnienia odpowiedniej podaży płynów i lekkostrawnego pożywienia, które chory powinien przyjmować częściej niż zwykle, ale w małych ilościach. W rzadkich przypadkach zakażenie przebiega w sposób gwałtowny, powodując ciężkie uszkodzenie wątroby zagrażające życiu pacjenta. U osób starszych i pacjentów z przewlekłą chorobą wątroby zapalenie wywołane HAV może mieć cięższy przebieg, więc ta grupa chorych wymaga uważnej obserwacji.
- Czy można uniknąć zakażenia?
Tak. Dostępna jest szczepionka przeciw WZW typu A. Jest ona zalecana u wszystkich dzieci poniżej 1 roku życia oraz u osób w sposób szczególny narażonych na kontakt z wirusem, w tym: osób podróżujących do krajów słabo rozwiniętych, u dzieci w wieku 2-18 lat z regionów, gdzie HAV występuje powszechnie, osób przyjmujących leki z niepewnego źródła i mężczyzn, którzy utrzymują kontakty seksualne z innymi mężczyznami.
Szczepienie jest zalecane także pacjentom z przewlekłą chorobą wątroby lub uszkodzeniem wątroby wywołanym innym czynnikiem niż wirus hepatotropowy, gdyż zakażenie HAV może wywołać u nich dodatkowe pogorszenie czynności wątroby.
Przed zakażeniem można się również uchronić przestrzegając zasad higieny: myjąc starannie ręce po skorzystaniu z toalety, po zmianie pieluszki, przed rozpoczęciem przygotowania posiłku i bezpośrednio przed jedzeniem.
Źródła
UWAGA: Wymienione poniżej adresy stron internetowych, są źródłami uzupełniającymi. W celu obejrzenia kompletnej listy źródeł wykorzystanych w tworzeniu tej strony, kliknij tu.
Linki do stron w języku polskim
WZW typu A
Linki do stron obcojęzycznych
Centers for Disease Control and Prevention: Hepatitis A Information
American Liver Foundation: Hepatitis A
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases: Hepatitis A