W skrócie
Antygen nowotworowy 125 (CA-125) jest białkiem, którego podwyższony poziom występuje u chorych z niektórymi rodzajami raka oraz innymi schorzeniami. Test wykonuje się w celu oznaczenia poziomu CA-125.
Test CA-125 jest rodzajem oznaczenia stężenia markera nowotworowego. Wykonuje się go w procesie monitorowania odpowiedzi pacjentki na leczenie raka jajnika i wykrywania nawrotu raka jajnika po leczeniu.
Informacje o testach
Cel wykonania testu
Celem testu jest pomiar stężenia CA-125 we krwi. Wprawdzie CA-125 może być podwyższony w kilku innych schorzeniach i wielu typach raka, oznaczenie zwykle wykonuje się u pacjentek z podejrzeniem lub potwierdzonym rakiem jajnika. Lekarz może zlecić test CA-125 z kilku powodów:
- Diagnostyka guza w obrębie miednicy – CA-125 można wykorzystać do stwierdzenia czy masa w obrębie miednicy widoczna w badaniu obrazowym może być związana z rakiem jajnika. Poziom CA-125 jest podwyższony u około 80% pacjentek z najczęstszym typem raka jajnika.
- Badania przesiewowe u pacjentek wysokiego ryzyka – CA-125 oznacza się w ramach badań przesiewowych w kierunku raka jajnika u pacjentek z grupy wysokiego ryzyka zachorowania z powodu dziedzicznych zespołów nowotworowych, na przykład u kobiet z odziedziczonymi mutacjami genu BRCA1 i BRCA2. Testów CA-125 nie wykonuje się jednak w badaniach przesiewowych w kierunku raka jajnika u pacjentek, które nie są narażone na wysokie ryzyko rozwoju tej choroby.
- Ocena odpowiedzi na leczenie – oznaczenie CA-125 pomaga monitorować odpowiedź organizmu na leczenie raka jajnika.
- Szacowanie rokowań – wprawdzie nie ma co do tego pełnej zgodności specjalistów, jednak niektórzy zalecają pomiar poziomu CA-125 jako pomoc w oszacowaniu rokowania pacjentki lub szans na wyleczenie raka jajnika.
- Monitorowanie wznowy – monitorowanie poziomu CA-125 pomaga lekarzom wykryć oznaki wznowy raka jajnika po zakończeniu leczenia.
Co się oznacza?
Test CA-125 wykonuje się w celu oznaczenia stężenia białka CA-125 obecnego we krwi. Wynik badania CA-125 podaje się w jednostkach na mililitr lub U/ml.
Zarówno stany nowotworowe, jak i nienowotworowe mogą wpływać na poziom CA-125 we krwi. CA-125 w niewielkich ilościach jest wytwarzane przez wiele zdrowych komórek, w tym komórki jajników, trzustki, piersi oraz wyściółki klatki piersiowej i brzucha. Rak i inne schorzenia, które powodują podrażnienie lub stan zapalny tych narządów, mogą powodować wzrost poziomu CA-125. Przyczyny podwyższonego poziomu CA-125 we krwi to między innymi:
- rak jajnika
- rak trzustki, piersi i płuc
- endometrioza
- mięśniaki macicy
- ciąża
- miesiączka
- choroby wątroby.
Wykonanie testu CA-125
W jaki sposób poddać się badaniu?
Test CA-125 zleca lekarz. Krew do badania można pobrać w laboratorium, przychodni, gabinecie lekarskim lub szpitalu.
Czy test można wykonać w warunkach domowych?
Obecnie nie ma możliwości wykonania oznaczenia CA-125 w warunkach domowych. Badanie to wymaga pobrania krwi w warunkach klinicznych.
Ile kosztuje test?
Koszt testu CA-125 może zależeć od miejsca wykonania testu i ubezpieczenia zdrowotnego. Całkowity koszt testu może obejmować wizytę, wynagrodzenie technika za pobranie próbki oraz opłaty laboratoryjne za wykonanie testu.
Jeśli test został zlecony przez lekarza, ubezpieczyciel zwykle pokrywa powyższe koszty. Może zachodzić konieczność samodzielnego poniesienia niektórych kosztów, takich jak współpłatność lub potrącenia. Bliższych informacji na ten temat może udzielić lekarz, ubezpieczyciel i personel laboratoryjny.
Wykonanie testu CA-125
Test CA-125 wykonuje się w próbce krwi, którą pracownik opieki zdrowotnej pozyskuje z wkłucia żylnego.
Przed wykonaniem testu
Oznaczenie CA-125 nie wymaga specjalnego przygotowania. Aby mieć pewność, że wynik jest wiarygodny, należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, również tych dostępnych bez recepty.
Podczas testu
Próbkę krwi pobiera się zazwyczaj z żyły łokciowej. Osoba pobierająca krew zaciska gumową opaskę wokół ramienia, w celu zwiększenia ciśnienia w żyle. Następnie dezynfekuje miejsce wkłucia chusteczką antyseptyczną, wprowadza cienką igłę do żyły i pobiera niewielką ilość krwi.
W momencie wkłucia lub wycofania igły może wystąpić niewielki ból lub pieczenie, ale zwykle jest on łagodny i krótkotrwały. Cała procedura trwa nie dłużej niż pięć minut.
Po teście
Po pobraniu krwi zakłada się mały bandaż, aby zatrzymać krwawienie. Może być konieczne pozostawienie go w miejscu wkłucia godzinę lub dłużej.
Bezpośrednio po pobraniu krwi można powrócić do normalnych czynności. W bardzo rzadkich przypadkach po pobraniu krwi może wystąpić oszołomienie, trwające krwawienie lub infekcja w miejscu pobrania krwi. W przypadku zaobserwowania któregokolwiek z tych objawów należy skontaktować się z lekarzem.
Wyniki testu CA-125
Otrzymywanie wyników
Zazwyczaj wyniki testu są dostępne w ciągu kilku dni roboczych po otrzymaniu próbki przez laboratorium. Lekarz może skontaktować się w celu omówienia wyników. Opis może zostać przesłany listownie, pocztą elektroniczną lub udostępniony online.
Interpretacja wyników
Poziomy CA-125 u pacjentów mogą się różnić, dlatego podczas interpretacji wyniku lekarz musi wziąć pod uwagę indywidualne uwarunkowania pacjentki. Lekarz powinien interpretować wyniki testu w kontekście klinicznym i wyjaśnić pacjentce, co oznaczają dla jej zdrowia.
U kobiet ocenianych pod kątem masy w obrębie miednicy, nieprawidłowy wynik testu CA-125 może świadczyć o tym, masa jest związana z rakiem jajnika. U pacjentek po menopauzie test ma charakter bardziej informacyjny.
U pacjentek z grupy wysokiego ryzyka zachorowania na raka jajnika sam podwyższony poziom CA-125 nie wystarcza do rozpoznania raka. Wyniki rozpatruje się w połączeniu z wynikami innych testów potwierdzających lub wykluczających obecność nowotworu, takich jak badania krwi, badania obrazowe i biopsja.
U pacjentek w trakcie leczenia raka jajnika, lekarz porównuje poziom CA-125 przed leczeniem z wynikami kolejnych oznaczeń. Jeśli poziom CA-125 przed rozpoczęciem leczenia był podwyższony, a potem spada, można przypuszczać, że leczenie jest skuteczne. Jeżeli wzrasta lub nie ulega zmianie, leczenie może nie być skuteczne.
U pacjentek po zakończeniu leczenia okresowo wykonuje się kolejne oznaczenia CA-125. Nieprawidłowy wynik testu CA-125 może być wczesną oznaką wznowy.
Poszczególne laboratoria mogą stosować różne metody pomiaru CA-125. Jeśli poziom CA-125 ma być monitorowany na przestrzeni czasu, warto wszystkie badania wykonywać w tym samym laboratorium. Wyniki uzyskane z różnych laboratoriów mogą nie być bezpośrednio porównywalne.
Źródła:
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. CA-125 blood test. Updated October 18, 2018. Accessed May 25, 2021. https://medlineplus.gov/ency/article/007217.htm
American Cancer Society. Can ovarian cancer be found early? Updated July 24, 2020. Accessed May 25, 2021. https://www.cancer.org/cancer/ovarian-cancer/detection-diagnosis-staging/detection.html
American Cancer Society. Living as an ovarian cancer survivor. Updated April 11, 2018. Accessed May 25, 2021. https://www.cancer.org/cancer/ovarian-cancer/after-treatment/follow-up.html
American Society of Clinical Oncology. Ovarian, fallopian tube, and peritoneal cancer. Updated May 2020. Accessed May 25, 2021. https://www.cancer.net/cancer-types/ovarian-cancer/view-all
ARUP Consult. Ovarian cancer. Updated January 2021. Accessed April 3, 2021. https://arupconsult.com/content/ovarian-cancer
Carlson KJ. Screening for ovarian cancer. In: Goff B, Elmore JG, eds. UpToDate. Updated November 3, 2020. Accessed May 25, 2021. https://www.uptodate.com/contents/screening-for-ovarian-cancer
Chen L, Berek JS. Overview of epithelial carcinoma of the ovary, fallopian tube, and peritoneum. In: Goff B, Dizon DS, eds. UpToDate. Updated May 7, 2021. Accessed May 25, 2021. https://www.uptodate.com/contents/overview-of-epithelial-carcinoma-of-the-ovary-fallopian-tube-and-peritoneum
Duska LR. Approach to survivors of epithelial ovarian, fallopian tube, or peritoneal carcinoma. In: Nekhlyudov L, Goff B, Dizon DS, eds. UpToDate. Updated December 16, 2020. Accessed May 25, 2021. https://www.uptodate.com/contents/approach-to-survivors-of-epithelial-ovarian-fallopian-tube-or-peritoneal-carcinoma
Foundation for Women’s Cancer. CA 125 levels: Your guide. Published 2017. Accessed June 3, 2021. https://www.foundationforwomenscancer.org/wp-content/uploads/FWC-CA-125-Levels-Your-Guide.pdf
Green AE. Ovarian cancer. Medscape. Updated August 10, 2020. Accessed May 25, 2021. https://emedicine.medscape.com/article/255771-overview
King GGT, Leighton JC. CA 125. Medscape. Updated January 10, 2020. Accessed May 25, 2021. https://emedicine.medscape.com/article/2087557-overview
MedlinePlus: National Library of Medicine. CA-125 blood test (ovarian cancer). Updated August 15, 2018. Accessed May 25, 2021. https://medlineplus.gov/lab-tests/ca-125-blood-test-ovarian-cancer
MedlinePlus: National Library of Medicine. Venipuncture. Updated April 21, 2019. Accessed May 25, 2021. https://medlineplus.gov/ency/article/003423.htm
National Cancer Institute. Prognosis. Date unknown. Accessed June 3, 2021. https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/prognosis
National Cancer Institute. Ovarian epithelial, fallopian tube, and primary peritoneal cancer screening (PDQ®)–Health professional version. Updated March 26, 2021. Accessed May 25, 2021. https://www.cancer.gov/types/ovarian/hp/ovarian-screening-pdq
National Cancer Institute. Ovarian epithelial, fallopian tube, and primary peritoneal cancer treatment (PDQ®)–Health professional version. Updated May 20, 2021. Accessed May 25, 2021. https://www.cancer.gov/types/ovarian/hp/ovarian-epithelial-treatment-pdq
National Cancer Institute. Tumor markers. Updated May 11, 2021. Accessed May 25, 2021. https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-fact-sheet#what-tumor-markers-are-currently-being-used-and-for-which-cancer-types
National Heart, Lung, and Blood Institute. Blood tests. Date unknown. Accessed June 6, 2021. https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/blood-tests
Ramirez PD. Ovarian cancer. Merck Manuals Professional Edition. Updated September 2020. Accessed March 12, 2021. https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/gynecologic-tumors/ovarian-cancer?query=ca-125
Ueland FR, Li AJ. Serum biomarkers for evaluation of an adnexal mass for epithelial carcinoma of the ovary, fallopian tube, or peritoneum. In: Elmore JG, ed. UpToDate. Updated February 3, 2020. Accessed May 25, 2021. https://www.uptodate.com/contents/serum-biomarkers-for-evaluation-of-an-adnexal-mass-for-epithelial-carcinoma-of-the-ovary-fallopian-tube-or-peritoneum
U.S. Preventive Services Task Force. Ovarian cancer: screening. Updated February 13, 2018. Accessed May 25, 2021. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/ovarian-cancer-screening