W skrócie
Zgodnie z klasyczną definicją, badania w miejscu opieki nad pacjentem (point-of-care testing, POCT) to badania wykonywane niedaleko lub w miejscu opieki nad chorym, których wyniki mogą prowadzić do zmiany postępowania lekarskiego. Ten tryb wykonywania badań początkowo dotyczył głównie badań pilnych w stanach nagłych, w warunkach intensywnej opieki medycznej itp., obecnie POCT stosuje się również w innych oddziałach szpitalnych i przychodniach.
Informacje o testach w trybie POCT
Badania w trybie POCT w praktyce wykonuje personel spoza medycznego laboratorium diagnostycznego (MLD), aczkolwiek zgodnie z polskimi regulacjami do pobierania materiału i wykonywania badań w tym trybie są uprawnieni lekarze, diagności laboratoryjni, pielęgniarki i położne, ratownicy medyczni oraz technicy analityki medycznej.
Wykonywanie badań poza laboratorium w trybie POCT jest najbardziej efektywnym sposobem skracania/optymalizacji czasu oczekiwania na wyniki badań (turn-around time, TAT) (ryc.). Z drugiej strony, potrzeba skracania TAT jest jedynym uzasadnionym powodem organizacji stanowisk POCT w szpitalu.
Ryc. Całkowity proces analityczny w laboratorium i w trybie POCT
Badania w trybie POCT są wykonywane przy użyciu dedykowanej aparatury, w tym analizatorów parametrów krytycznych wykonujących w pełnej krwi oznaczenia odzwierciedlające funkcje życiowe, immunochemicznych analizatorów do oznaczania markerów sercowych, dimeru D, CRP czy HbA1c oraz szeregu metod suchej chemii niewymagających urządzeń pomiarowych.
Organizacja i wymogi
Organizacja i wymogi wykonywania badań w trybie POCT zostały opisane w normie EN ISO 22870:2006: Badania w miejscu opieki nad pacjentem. Wymagania dotyczące jakości i kompetencji. Ostatnio jej zapisy zostały przeniesione do normy EN ISO 15189:2023.
W polskim prawodawstwie zapisy na temat POCT pojawiły się po raz pierwszy w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2023 r. w sprawie standardów organizacji badań w tym trybie.
Zarówno w tych aktach prawnych jak i wspomnianych normach ISO określono rolę MLD w organizacji i wykonywaniu POCT. W szpitalach, szczególnie dużych, kierownik MLD stoi na czele wielodyscyplinarnego zespołu ds. POCT, a uprawniony diagnosta laboratoryjny pełni funkcję koordynatora POCT. Wsparcie MLD jest niezbędne w takich obszarach jak organizacja i wyposażenie stanowisk POCT, szkolenie i weryfikacja kompetencji operatorów sprzętu POC, kontrola jakości analitycznej oraz pomoc w sytuacjach awaryjnych.