Objawy takie jak nadmierna pigmentacja skóry, osłabienie, niskie ciśnienie tętnicze i głód soli mogą nasuwać podejrzenie niedoczynności nadnerczy zwłaszcza, jeśli narastają w okresach obciążenia fizycznego i psychicznego. Badania laboratoryjne pozwalają ustalić rozpoznanie, zróżnicować pierwotną i wtórną niedoczynność nadnerczy a także pomagają w ustaleniu przyczyny choroby. Badania zleca się też w celu oceny równowagi elektrolitowej, stężenia glukozy we krwi i czynności nerek. W przełomie nadnerczowym badania pozwalają ocenić nasilenie zaburzeń (stężenie glukozy i sodu z reguły jest niskie, a stężenie potasu wysokie) i kontrolować skuteczność leczenia.

BADANIA LABORATORYJNE

• Badanie stężenia kortyzolu. Stężenie kortyzolu w prawidłowych warunkach zmienia się w ciągu dnia, najwyższe wartości osiągając rano. Jeśli nadnercza nie działają prawidłowo albo nie są pobudzane przez ACTH, stężenie kortyzolu jest stale niskie. Oznaczenie kortyzolu, łącznie z ACTH i testem stymulacji syntetycznym ACTH, pozwala ustalić rozpoznanie niedoczynności nadnerczy.
• Badanie aktywności ACTH. ACTH jest hormonem przysadkowym, który pobudza wytwarzanie kortyzolu w nadnerczach. Oznaczenie ACTH jest jednym z podstawowych badań w rozpoznawaniu niedoczynności nadnerczy; pozwala ustalić, czy przysadka wytwarza dostateczne ilości ACTH. U osób z niedoczynnością nadnerczy niski poziom ACTH oznacza wtórną, a wysoki -pierwotną niedoczynność (chorobę Addisona). Badanie ACTH zleca się często wraz z testem symulacji syntetycznym ACTH.
• Test stymulacji syntetycznym ACTH (test z Synacthenem). Badanie polega na pomiarach stężenia kortyzolu we krwi przed i po podaniu syntetycznego ACTH (Synacthen, Cortosyn). Jeśli nadnercza działają prawidłowo, stężenie kortyzolu wzrośnie po podaniu preparatu. Jeśli nadnercza są uszkodzone, odpowiedź na stymulację będzie minimalna. Ten szybki test przesiewowy można zlecić razem z badaniem ACTH w warunkach podstawowych. Jeśli wyniki są nieprawidłowe, można zlecić przedłużony 2 dobowy test stymulacji ACTH (test rezerwy nadnerczowej), który pomaga zróżnicować pierwotną i wtórną niedoczynność nadnerczy.
• Aldosteron. Badanie stężenia aldosteronu we krwi i moczu pomaga rozpoznać chorobę Addisona – pozwala stwierdzić, czy nadnercza wytwarzają aldosteron. Niski wynik jest dodatkową wskazówką, że pacjent ma pierwotną niedoczynność nadnerczy.
• Elektrolity. Sód, potas, chlorki i wodorowęglany (całkowity dwutlenek węgla) oznacza się w celu rozpoznania i oceny nasilenia zaburzeń równowagi elektrolitowej oraz kontroli skuteczności leczenia. Poziom elektrolitów zmienia się w wielu schorzeniach; w chorobie Addisona stężenie sodu, chlorków i wodorowęglanów jest zwykle niskie, a stężenie potasu może być bardzo wysokie.
• Oznaczenie azotu mocznika we krwi (BUN) oraz kreatyniny służy do oceny czynności nerek.
• Stężenie glukozy w przełomie nadnerczowym może być bardzo niskie. Oznaczenia glukozy zleca się w monitorowaniu pacjenta z ostrą niedoczynnością nadnerczy.

Rzadziej wykonywane badania

• Test hipoglikemii poinsulinowej. Jest to rzadko zlecane badanie pomocne w rozpoznawaniu niedoczynności nadnerczy. Po podaniu insuliny w celu pobudzenia przysadki, w wyznaczonych odstępach czasu oznacza się stężenie glukozy i kortyzolu. U osób zdrowych stężenie glukozy we krwi spada a stężenie kortyzolu wzrasta. U pacjentów z niedoczynnością nadnerczy stężenie glukozy spada (powrót do wartości wyjściowych następuje powoli), a stężenie kortyzolu pozostaje niskie.
• Renina. Aktywność reninowa osocza w pierwotnej niedoczynności nadnerczy jest podwyższona, ponieważ niedobór aldosteronu powoduje zwiększoną utratę sodu przez nerki. Skutkiem jest spadek poziom sodu we krwi, zagęszczenie i zmniejszenie objętości krwi oraz spadek ciśnienia w naczyniach. Te procesy stymulują wytwarzanie reniny.
• Autoprzeciwciała przeciw 21-hydroksylazie oznacza się czasem przy podejrzeniu autoimmunizacyjnej choroby Addisona. Uważa się je za dobry marker autoimmunizacyjnej niedoczynności nadnerczy, ale badanie to obecnie wykonuje się rzadko.

INNE BADANIA

• Badanie RTG – może uwidocznić zwapnienia w nadnerczach, które bywają objawem gruźlicy.
• Tomografię komputerową (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) wykorzystuje się, aby zobrazować wielkość i kształt nadnerczy oraz przysadki. Powiększenie nadnerczy może być wynikiem zakażeń lub nowotworów. W chorobie autoimmunizacyjnej i we wtórnej niedoczynności nadnercza są z reguły małe.