Zakrzepica żył głębokich (DVT) polega na powstawaniu skrzepów krwi w żyłach. Zazwyczaj występuje w łydce lub udzie, ale może także pojawić się w innych częściach ciała, jak na przykład miednicy, podbrzuszu czy ramionach. Skrzepy mogą ograniczać przepływ krwi, spowalniając lub blokując jej powrót do płuc i serca.

Niektóre osoby są bardziej podatne na ich powstawanie. DVT może być powikłaniem w zaburzeniach krzepliwości krwi. Ryzyko może również wzrastać w wyniku innych chorób, przyjmowanych leków lub trybu życia. W rzadkich przypadkach jest to stan dziedziczny (więcej informacji w dalszej części artykułu).

Nieleczone DVT wzmaga się, w efekcie końcowym całkowicie blokując żyłę i powodując stan zapalny, ból, obrzęk, zmianę koloru i często nieodwracalne uszkodzenia. Nawet w przypadku podjęcia leczenia może dojść do kolejnego epizodu DVT oraz długoterminowych powikłań zwanych zespołem pozakrzepowym, który może prowadzić do występowania przewlekłych dolegliwości (np. w kończynach), takich jak obrzęki, ból, uczucie ciężkości, zmęczenie, skurcze, ciemniejszy odcień skóry, niebieskawe zabarwienie lub trudny do opisania dyskomfort.

Jednak największym niebezpieczeństwem związanym z DVT nie jest obecność skrzepu w swojej pierwotnej lokalizacji, lecz ryzyko zatorowości (zator w naczyniu krwionośnym w innej części ciała), a w szczególności zatorowości płucnej (PE). Występuje ono, kiedy część skrzepu odrywa się i przemieszcza do płuc, gdzie może spowodować zatrzymanie dopływu krwi. PE jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. DVT i PE łącznie stanowią chorobę zakrzepowo-zatorową żył (VTE), a skrzepy tworzą się tylko w żyłach (nie w tętnicach). Według szacunków Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (CDC) VTE może co roku dotykać nawet 900 000 osób w USA, z czego 60 000 – 100 000 stanowią przypadki śmiertelne, przede wszystkim w wyniku PE. U 25% osób z PE dochodzi do nagłego zgonu.

U około 30% do 50% chorych z DVT występują długoterminowe powikłania, a u około 30% z DVT i/lub PE w ciągu 10 lat występuje kolejny epizod choroby.

‍

Czynniki ryzyka

Wzrost ryzyka wystąpienia DVT może być spowodowany wieloma czynnikami. Czasami kilka z nich występuje jednocześnie, kumulując się. Na przykład, u osoby z grupy podwyższonego ryzyka, która oprócz tego pali lub przyjmuje doustne środki antykoncepcyjne, niebezpieczeństwo wystąpienia DVT jest jeszcze wyższe.

Najwięcej czynników ryzyka pojawia się u osób starszych (o ile nie jest to ryzyko wrodzone). Niektóre z nich można ograniczać, aby zapobiegać tworzeniu się skrzepów.

Nabyte czynniki ryzyka to między innymi:

• Wiek – ryzyko powstawania skrzepów wzrasta z wiekiem (szczególnie powyżej 55. roku życia)
• Stany przewlekłe, takie jak nowotwór (pierwotny lub wznowa), choroba serca (np. zastoinowa niewydolność serca), choroby nerek (np. zespół nerczycowy), choroby płuc
• Cewnik w żyle głównej – rurka umieszczona w żyle głównej służąca do podawania płynów i leków. Jest przyczyną DVT głównie w górnych partiach ciała
• Wzrost poziomu estrogenu – w wyniku przyjmowania leków (tabletki antykoncepcyjne lub hormonalna terapia zastępcza) lub ciąży (do trzech miesięcy po porodzie)
• Przebyte wcześniej DVT – u osoby, u której wystąpiło już DVT, ryzyko nawrotu wzrasta
• Unieruchomienie – długie leżenie w łóżku lub siedzenie przez długi czas powoduje spowolnienie przepływu krwi przez łydki, a mięśnie łydek nie kurczą się, żeby wspomóc krążenie.
• Wszystkie czynniki powodujące spowolnienie przepływu krwi przez długi czas, czasami nawet kilka godzin, jak na przykład podczas podróży samolotem. Takie zjawisko nosi nazwę zastoju żylnego
• Zabiegi operacyjne, szczególnie w obrębie brzucha oraz ortopedyczne np. stawu kolanowego lub biodrowego. Może wtedy dojść do aktywacji tkanek zwiększających ryzyko powstawania skrzepu. Kolejnym czynnikiem ryzyka jest wtedy unieruchomienie po zabiegu
• Hospitalizacja – 50% skrzepów powstaje podczas lub wkrótce po hospitalizacji albo leczeniu operacyjnym
• Nieswoiste zapalenia jelit
• Zespół antyfosfolipidowy (APS) – zaburzenia krzepnięcia (zwiększona krzepliwość) krwi
• Uszkodzenie żyły – uszkodzenie ściany żyły w wyniku złamań, uszkodzeń mięśni lub innych, może prowadzić do powstawania skrzepów
• Otyłość
• Palenie tytoniu

W rzadkich przypadkach chorzy dziedziczą mutacje genetyczne zwiększające ryzyko nieprawidłowego powstawania skrzepów. Najczęściej występujące z nich to:

• Mutacja czynnika V Leiden (oporność na aktywne białko C)
• Mutacja protrombiny 20210 (mutacja czynnika II)
• Niedobory antytrombiny, białka C lub białka S