Wstęp

W 2022 roku w polskim systemie opieki zdrowotnej wprowadzono możliwość zlecenia pacjentowi przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) m. in. dodatkowych badań laboratoryjnych w ramach tzw. diagnostycznego budżetu powierzonego i budżetu opieki koordynowanej. Katalog badań laboratoryjnych dostępnych w ramach opieki koordynowanej jest szerszy względem tego realizowanego w ramach POZ, jednak system opieki koordynowanej nie jest skierowany do wszystkich pacjentów, lecz przede wszystkim do osób leczących się na choroby przewlekłe w ramach wizyt u lekarza pierwszego kontaktu.

Budżet diagnostyczny powierzony w podstawowej opiece zdrowotnej

Od 1 lipca 2022 roku lekarze podstawowej opieki zdrowotnej mają możliwość poszerzenia diagnostyki o nowe badania w ramach tzw. diagnostycznego budżetu powierzonego. W związku z wejściem w życie nowelizacji tzw. „rozporządzenia koszykowego”, czyli rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, do katalogu badań związanych z realizacją świadczeń lekarza POZ dodano kilka dotychczas niedostępnych dla lekarzy POZ badań laboratoryjnych. Dodanie nowych badań do wykazu ujętego w rozporządzeniu sprawiło, że lekarz pierwszego kontaktu może wcześniej zdiagnozować np. podłoże stanu zapalnego, alergii, przyczynę niedokrwistości czy wrzodów żołądka, a dzięki temu wcześniej przystąpić do celowanego leczenia pacjenta. Może też świadomie podjąć decyzję o skierowaniu pacjenta do właściwej poradni specjalistycznej oraz ograniczyć zastosowanie antybiotyków, co jest istotne zwłaszcza w przypadku pacjentów pediatrycznych.

Budżet diagnostyczny planowany jest na okresy półroczne i realizowany do kwot wynikających z przeliczników liczby badań na 10 tysięcy populacji objętej opieką przez miesiąc. Oznacza to, że lekarz POZ może decydować o skierowaniu pacjenta na badania kierując się nie tylko wskazaniami medycznymi, ale także stopniem dotychczasowej realizacji budżetu przez placówkę.

Zakres badań laboratoryjnych w obrębie budżetu powierzonego

Do badań biochemicznych udostępnionych lekarzowi POZ w ramach budżetu powierzonego należą: oznaczenie poziomu ferrytyny, witaminy B₁₂, kwasu foliowego, przeciwciał anty-CCP (przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi; oznaczenie stanowi marker istotny w rozpoznaniu i monitorowaniu przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów) i przeciwciał anty-HCV (przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C), a także oznaczenie CRP w szybkim teście ilościowym u dzieci do ukończenia 6 lat. Możliwe jest również oznaczenie antygenu Helicobacter pylori w kale i wykonanie tzw. Strep testu (badania mikrobiologicznego, umożliwiającego przesiewową diagnostykę zakażeń bakteryjnych wywołanych paciorkowcami).  W listopadzie 2023 roku do listy badań laboratoryjnych dostępnych w ramach budżetu powierzonego dodano oznaczenie immunoglobulin E całkowite (IgE), Immunoglobulin E swoistych do 10 alergenów wziewnych (leszczyna, olcha, brzoza, trawy, żyto, bylica, roztocza kurzu domowego, sierść psa, sierść kota, altenaria) i 10 alergenów pokarmowych (mleko, jaja, pszenica, soja, orzechy ziemne, orzechy laskowe, ryby, owoce morza i skorupiaki, marchew, jabłko).

Diagnostyka w ramach opieki koordynowanej

Świadczenia opieki koordynowanej wprowadzone zostały nowelizacją „rozporządzenia koszykowego” z dnia 15 września 2022r. Możliwość wykonania badań finansowanych z tych źródeł dotyczy pacjentów pełnoletnich z już zdiagnozowaną chorobą przewlekłą lub jej podejrzeniem. Badania zlecane w ramach opieki koordynowanej dotyczą pacjentów borykających się z najczęstszymi chorobami cywilizacyjnymi, tj. chorobami serca i układu krążenia, cukrzycą, chorobami płuc i nerek oraz tarczycy. Założeniem opieki koordynowanej jest przede wszystkim skrócenie i skoordynowanie diagnostyki i terapii, zmniejszenie liczby i kosztów wizyt lekarskich, udrożnienie najczęściej uczęszczanych ścieżek w ramach podstawowej i ambulatoryjnej opieki zdrowotnej i wreszcie – co równie istotne – ułatwienie życia pacjentom.

System opieki koordynowanej daje lekarzowi POZ możliwość zlecania wybranym pacjentom dodatkowych świadczeń diagnostycznych (m. in. EKG wysiłkowe, Holter EKG, ECHO serca, usg dopplerowskie naczyń kończyn dolnych lub tętnic szyjnych) oraz wybranych badań laboratoryjnych z listy dotychczas dostępnej jedynie dla lekarzy specjalistów.

Oprócz zlecania badań diagnostycznych i laboratoryjnych, lekarz w ramach utworzonego w ramach opieki koordynowanej Indywidualnego Planu Opieki Medycznej może również skierować pacjenta do wybranych specjalistów, takich jak dietetycy oraz z lekarzami innych specjalności, np. kardiolodzy, diabetolodzy czy endokrynolodzy lub sam skonsultować się z nimi w sprawie leczenia pacjenta.

Zakres badań laboratoryjnych realizowanych w ramach opieki koordynowanej

Nowelizacja rozporządzenia koszykowego powiązana była czasowo i funkcjonalnie z wprowadzeniem Zarządzenia Nr 124/2022/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 września 2022 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna. Zarządzenie to wprowadziło do polskiej ochrony zdrowia tzw. świadczenia w budżecie powierzonym opieki koordynowanej.

W ramach opieki koordynowanej pacjentom z rozpoznaniem niedoczynności tarczycy lub z guzkami tarczycy lekarz POZ może wystawić w ramach opieki koordynowanej skierowanie na badanie przeciwciał anty-TPO (przeciwko peroksydazie tarczycowej), anty-TSHR (przeciwko receptorom TSH) i anty-TG (przeciwko tyreoglobulinie).

W dziedzinie kardiologii dla pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca, przewlekłą chorobą niedokrwienną serca oraz migotaniem przedsionków, możliwe jest zlecenie następujących badań laboratoryjnych: NT-proBNP oraz albuminuria (poziom albumin w moczu).

W dziedzinie diabetologii, w przypadku pacjentów z rozpoznaniem lub podejrzeniem cukrzycy, możliwe jest otrzymanie zlecenia na oznaczenie stężenia albumin w moczu i oznaczenie UACR (wskaźnika albumina/kreatynina w moczu).

Podsumowanie

Poza wymienionymi w tekście badaniami laboratoryjnymi, w ramach opieki koordynowanej lekarz POZ ma również możliwość skierowania pacjenta na wybrane badania diagnostyczne, np. z zakresu diagnostyki obrazowej. Należy jednak pamiętać, że decyzję o konieczności zlecenia badań laboratoryjnych lekarz podejmuje kierując się wskazaniami medycznymi oraz dostępnymi w budżecie środkami finansowymi na realizację świadczeń.