W skrócie
W jakim celu badanie jest wykonywane?
Badanie jest pomocne w rozpoznaniu i ocenie przebiegu autoimmunologicznych chorób tarczycy, w ich różnicowaniu od innych chorób tarczycy oraz w wyborze leczenia.
Kiedy badanie jest wykonywane?
Badanie wykonuje się:
- u pacjentów z powiększoną tarczycą (wolem) i/lub
- u osób, których wyniki innych badań (np. T3, T4, TSH) wskazują na zaburzenie funkcji tarczycy
- razem z badaniem stężenia tyreoglobuliny, jeśli lekarz wykorzystuje te badania w ocenie przebiegu choroby
- regularnie u pacjentów z rozpoznaną chorobą autoimmunologiczną tarczycy.
Jak się pobiera próbkę do badania?
Próbka krwi pobierana jest z żyły łokciowej.
Czy do badania trzeba się przygotować?
Nie.
Informacja o próbce
Co się oznacza?
Opisywane badania służą do wykrywania obecności i pomiaru ilości określonych autoprzeciwciał przeciwtarczycowych. Takie przeciwciała powstają w wyniku błędnego rozpoznania przez układ immunologiczny składników tarczycy jako obcych, co może prowadzić do przewlekłego zapalenia tarczycy, uszkodzenia tkanki gruczołu i zaburzenia funkcji tarczycy.
Tarczyca jest niewielkim gruczołem w kształcie motyla, położonym płasko przed tchawicą w okolicy krtani. Podstawowe hormony wytwarzane przez tarczycę (tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3)) są niezbędne do regulacji szybkości zużycia energii – metabolizmu. Układ sprzężenia zwrotnego wykorzystujący hormon stymulujący tarczycę (tyreotropinę, TSH) odpowiednio zwiększa lub zmniejsza produkcję hormonów tarczycowych i utrzymuje ich stężenie we krwi na stałym poziomie. Przeciwciała przeciwtarczycowe mogą zaburzać ten proces i prowadzić do przewlekłych chorób przebiegających z niedoczynnością (niedoborem hormonów tarczycowych) lub nadczynnością tarczycy (nadmiarem hormonów tarczycowych), jako choroba Hashimoto lub choroba Gravesa-Basedowa.
Badanie
W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
Badania przeciwciał przeciwtarczycowych wykonuje się przede wszystkim w celu rozpoznania chorób autoimmunologicznych tarczycy oraz w różnicowaniu ich od innych chorób tarczycy. Wyniki tych badań mogą być pomocne w rozpoznaniu przyczyn powiększenia tarczycy (wola); można też zlecić je w przypadku, kiedy inne badania tarczycy (np. T3, T4 i TSH) wskazują na zaburzenia funkcji gruczołu.
Oznaczenie jednego lub kilku rodzajów przeciwciał można też zlecić u pacjenta z inną chorobą autoimmunologiczną, np. toczniem rumieniowatym układowym, reumatoidalnym zapaleniem stawów lub niedokrwistością złośliwą, u którego rozwijają się objawy wskazujące na zaburzenie funkcji tarczycy. Choroba tarczycy może rozwinąć się w przebiegu takich chorób w dowolnym czasie.
Podczas monitorowania pacjentów z rakiem tarczycy obecność przeciwciał przeciw tyreoglobulinie może interferować z oznaczeniami tyreoglobuliny.
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?
Badanie jednego lub kilku rodzajów przeciwciał można wykonać u kobiety ciężarnej z rozpoznaną chorobą autoimmunologiczną tarczycy (np. chorobą Hashimoto lub Gravesa-Basedowa) albo inną chorobą autoimmunologiczną i podejrzeniem zajęcia tarczycy. Wówczas badanie wykonuje się we wczesnej ciąży i następnie pod koniec ciąży, a wyniki tych badań są pomocne w ustaleniu, czy istnieje ryzyko choroby tarczycy u dziecka, bowiem przeciwciała przeciwtarczycowe mogą przenikać przez łożysko i wywoływać niedoczynność lub nadczynność tarczycy u płodu i noworodka.
Badanie przeciwciał przeciwtarczycowych można też zlecić, kiedy pacjent z inną chorobą autoimmunologiczną ma objawy zaburzenia funkcji tarczycy lub kiedy u pacjentki z taką chorobą wystąpią niepowodzenia położnicze, które w ocenie lekarza mogą być związane z obecnością autoprzeciwciał przeciwtarczycowych.
Co oznacza wynik?
U niektórych osób z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy przeciwciała przeciwtarczycowe są niewykrywalne. Można przypuszczać, że pojawią się one w późniejszym terminie, dlatego należy powtórzyć oznaczanie przeciwciał po pewnym czasie.
Łagodnie lub miernie podwyższony poziom przeciwciał przeciwtarczycowych może być związany z różnymi chorobami tarczycy i chorobami autoimmunologicznymi, np. z rakiem tarczycy, cukrzycą typu 1., reumatoidalnym zapaleniem stawów i układowymi chorobami tkanki łącznej (kolagenozami). Znacznie podwyższony poziom przeciwciał najczęściej wskazuje na choroby autoimmunologiczne tarczycy, takie jak choroba Hashimoto lub choroba Gravesa-Basedowa.
Ogólnie obecność przeciwciał przeciwtarczycowych sugeruje zaburzenie autoimmunologiczne dotyczące tarczycy i im wyższy poziom przeciwciał, tym jest ono bardziej prawdopodobne. Wzrastające stężenie przeciwciał może być bardziej znaczące niż stały poziom i może wskazywać na wzrost aktywności autoimmunologicznej. Wszystkie omawiane przeciwciała, jeśli są obecne u matki, mogą zwiększać ryzyko niedoczynności lub nadczynności tarczycy u płodu i noworodka.
Jeśli TgAb występują u pacjenta, u którego lekarz ocenia poziom tyreoglobuliny, to mogą one wpływać na wynik badania. Może to oznaczać, że lekarz nie będzie w stanie nadal wykorzystywać tyreoglobuliny jako markera raka tarczycy. Monitorowanie poziomu potencjalnych anty-Tg ma raczej na celu identyfikację takiej próbki surowicy, która zawierać będzie przeciwciała anty-Tg mogące w istotny sposób zawyżać lub zaniżać wynik, co z kolei spowoduje generację niewiarygodnego wyniku badania.
Określony odsetek zdrowych osób może mieć dodatnie wyniki badania jednego lub kilku rodzajów przeciwciał przeciwtarczycowych. Występują one częściej u kobiet i częściej u osób starszych. Jeśli przeciwciała pojawiają się u osoby bez wyraźnych objawów zaburzenia funkcji tarczycy, lekarz będzie śledził zmiany jej stanu zdrowia. Większość takich osób nigdy nie będzie miało zaburzeń funkcji tarczycy, u nielicznych zaburzenia mogą się rozwinąć w przyszłości.
Uwaga
Dla wielu oznaczeń nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości te zależą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w artykule:
Przedziały referencyjne i ich znaczenie.
Co jeszcze należy wiedzieć?
Oznaczenia wszystkich rodzajów przeciwciał przeciwtarczycowych zmieniały się w czasie, co spowodowało różnorodność w ich nazewnictwie.
Czułość i swoistość badania przeciwciał przeciwtarczycowych wzrasta, ale wciąż nie są tak dobre, jak chcieliby lekarze. Istnieje wiele metod oznaczania przeciwciał, a opracowane testy w różnym stopniu wykrywają różne typy przeciwciał obecnych we krwi. Niewielkie różnice dotyczą tego, co dokładnie jest mierzone i w związku z tym wartości referencyjne mogą być różne. Dlatego w przypadku regularnie wykonywanych badań (w celu oceny przebiegu choroby i leczenia) ważne jest, aby korzystać z tego samego laboratorium i tych samych metod.
Pytania i odpowiedzi
- Co można zrobić, żeby zapobiec pojawieniu się przeciwciał przeciwtarczycowych albo obniżyć ich poziom?
Praktycznie żadne zmiany stylu życia ani leczenie nie mogą zapobiec albo wyeliminować przeciwciał przeciwtarczycowych. Ważna dla pacjenta i lekarza jest świadomość, że przeciwciała są obecne i wdrożenie leczenia, które zmniejsza skutki ich działania na tarczycę.
- Czy przeciwciała przeciwtarczycowe wchodzą w skład podstawowych badań?
Nie, zwykle badania te zleca się tylko u pacjentów z powiększeniem tarczycy albo objawami wskazującymi na zaburzenie funkcji tarczycy. Podstawowe badania przesiewowe funkcji tarczycy obejmują zazwyczaj oznaczenia TSH i T4.
Źródła
Linki do stron obcojęzycznych
FamilyDoctor.org: Thyroiditis
Womens Health.gov: Thyroid Disease
American Thyroid Association
Hormone Health Network: Thyroid Disorders
American Association of Clinical Endocrinologists: About Your Thyroid
MedlinePlus Medical Encyclopedia: Graves Disease
Graves Disease & Thyroid Foundation
National Endocrine and Metabolic Diseases Information Service: Graves Disease
John Hopkins University: Hyperthyroidism and Graves Disease
MedlinePlus Medical Encyclopedia: Hashimoto Thyroiditis
Mayo Clinic: Hashimoto disease
National Cancer Institute: Thyroid Cancer (PDQ®): Treatment
Thyroid Cancer Survivors Association, Inc.