Choroba serca to ogólne określenie odnoszące się do wielu ostrych i przewlekłych chorób, zajmujących jeden lub więcej elementów mięśnia serca. Serce jest zbudowanym z tkanki mięśniowej narządem wielkości pięści, umiejscowionym po lewej stronie klatki piersiowej. Nieustannie pompuje ono krew, uderzając około 100 000 razy na dobę. Krążąca krew dostarcza tlen i składniki odżywcze do komórek całego organizmu a z nich odbiera dwutlenek węgla i produkty przemiany materii. Serce zaopatrywane jest w tlen poprzez system tętnic i żył wieńcowych. Jest ono narządem wewnątrzwydzielniczym, produkującym hormony takie jak przedsionkowy peptyd natriuretyczny (ANP) i peptyd natriuretyczny typu B (BNP), koordynujące pracę serca i naczyń krwionośnych oraz nerek.

Wnętrze serca jest pustą jamą. Jest ono podzielone podłużną przegrodą na dwie części. Każda z nich składa się z dwóch jam – przedsionka na górze i komory na dole. Krew żylna dociera do serca poprzez prawy przedsionek. Następnie prawa komora pompuje ją do płuc. Natleniona krew z płuc dociera do lewego przedsionka serca, skąd za pośrednictwem lewej komory trafia do tętnic, które rozprowadzają ją po całym organizmie. Kierunek oraz szybkość przepływu krwi przez komory serca regulują cztery zastawki. To właśnie ich otwieranie i zamykanie powodują charakterystyczny odgłos bicia serca. Warstwa wyściełająca jamy serca i zastawki to wsierdzie. Z zewnątrz serce otoczone jest osierdziem, czyli błoną składająca się z dwóch warstw – zewnętrznej włóknistej i wewnętrznej surowiczej (wydzielającej płyn). Osierdzie tworzy dookoła serca barierę ochronną, co sprawia, że serce pracuje w środowisku, w którym prawie wcale nie zachodzi zjawisko tarcia.

‍Choroba serca może być spowodowana:

• arytmią (nieregularne bicie serca)
• zatorowością (skrzeplina krwi, która przemieściła się wraz z krwią z miejsca powstania i zablokowała naczynie krwionośne), która może prowadzić do zablokowania tętnic
• rozstrzenią (rozciąganie jam serca, powodujące powiększenie się ich wnętrza w wyniku podwyższonego ciśnienia)
• przerostem (zgrubienie ścian serca, powodujące zmniejszenie rozmiarów jam serca oraz zmniejszenie jego elastyczności)
• niemożnością sprostania zwiększonemu zapotrzebowaniu na tlen i usuwania produktów przemiany materii, np. w czasie wysiłku fizycznego
• niedostatecznym skurczem (serce nie wypompowuje całej krwi lub też niewystarczająco się nią wypełnia)
• bólem, głownie z powodu niedokrwienia (brak dostatecznego dopływu tlenu, z powodu zmniejszonego przepływu krwi)
• niedomykalnością (wsteczny przepływ krwi powodujący zwiększone ciśnienie w naczyniach krwionośnych płuc i wątroby)
• stenozą (zwężeniem ujścia naczyń odchodzących od serca)
• martwicą tkanek (trwała utrata tkanki sercowej spowodowana brakiem tlenu, prowadząca do powstawania blizn)
• nadużywaniem alkoholu
• przyjmowaniem sterydów anabolicznych
• miażdżycą
• schorzeniami autoimmunizacyjnymi
• infekcją bakteryjną
• przyjmowaniem kokainy
• wadami wrodzonymi
• cukrzycą
• niezrównoważoną dietą, bogatą w tłuszcze nasycone i cholesterol
• nadciśnieniem tętniczym
• urazem lub doznanymi obrażeniami
• siedzącym trybem życia
• paleniem papierosów
• zaburzeniami czynności tarczycy (niedoczynnością lub nadczynnością)
• toksynami takimi jak rtęć, czasem niektórymi leki stosowanymi w chemioterapii lub w leczeniu HIV/AIDS
• infekcją wirusową

Choroby serca możemy podzielić na strukturalne i czynnościowe. Każde uszkodzenie serca, ograniczenie dopływu tlenu do niego, zmniejszenie wydajności czy upośledzenie zdolności pompowania krwi powoduje zakłócenie współpracy serca, nerek i naczyń krwionośnych. Sytuacja taka prowadzi do uszkodzenia nie tylko samego mięśnia sercowego, lecz również całego organizmu.

‍

Częste choroby serca:

1. Choroba wieńcowa (CHD) i Choroba niedokrwienna serca (CAD) to najczęstsze postacie choroby serca. Są zwykle częścią układowej choroby sercowo-naczyniowej (CVD), czyli postępującego zwężania się tętnic w sercu i innych narządach ciała, spowodowanego procesem miażdżycowym. Zwężanie takie może znacząco ograniczyć ilość krwi płynącej w tętnicach i przez to zmniejszyć ilość tlenu dostarczanego do tkanek. W sercu mogą wystąpić wówczas okresowe objawy dławicy (bólu w klatce piersiowej) po wysiłku. Niestabilne blaszki miażdżycowe są główną przyczyną zawału mięśnia sercowego lub innego ostrego zespołu wieńcowego.
2. Niewydolność serca, w tym zastoinowa niewydolność serca (CHF), powoduje znaczny spadek jego wydajności oraz sprawia, że serce nie wypompowuje całej krwi lub też niewystarczająco się nią wypełnia. W wyniku tego krew cofa się do kończyn dolnych, górnych, płuc i wątroby, powodując obrzęki, spłycenie oddechu i zmęczenie. Niewydolność serca może być wrodzona lub spowodowana infekcją czy też przebytym zawałem serca. Może być również wynikiem cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy i nadczynności tarczycy. Niewydolność serca może mieć charakter ostry, przejściowy, przewlekły lub postępujący.
3. Kardiomiopatie to nieprawidłowości w obrębie mięśnia sercowego. Mogą być wrodzone lub powstawać jako odpowiedź serca na zwiększone ciśnienie lub toksyny. Jedna lub więcej jam serca może ulec rozciągnięciu, powodując powiększenie rozmiarów serca. W innych przypadkach dojść może do pogrubienia ścian serca z powodu hipertrofii (przerostu). Kardiomiopatia może mieć również postać restrykcyjną w przypadku, gdy występuje upośledzenie rozkurczania ścian komór. Ten rodzaj kardiomiopatii może być spowodowany nadużywaniem alkoholu, paleniem papierosów, przyjmowaniem kokainy, ekspozycją na toksyny, takie jak ołów czy rtęć lub też nadciśnieniem tętniczym czy chorobami uszkadzającymi płuca, jak na przykład mukowiscydoza. Przyczyną kardiomiopatii może być również niewydolność zastawki. Przyczyny wystąpienia pewnych kardiomiopatii są nieznane (kardiomiopatia idiopatyczna).
4. Choroba osierdzia to choroba worka osierdziowego otaczającego serce. Może być spowodowana infekcja bakteryjną lub grzybiczą, urazem, procesem autoimmunologicznym, nowotworowym lub przebytym zawałem serca. Nieleczone zapalenie osierdzia stanowi poważne zagrożenie dla organizmu. Może ono powodować zwiększone tarcie osierdziowe i być przyczyną bólu w klatce piersiowej.
5. Wrodzona choroba serca, która powstaje podczas rozwoju płodu, może dotyczyć każdej części serca. Stopień dysfunkcji zależy od rodzaju nieprawidłowości i stopnia, w jakim upośledzony zostaje kształt i ogólna czynność serca.
6. Zapalenie wsierdzia, czyli błony wyściełającej serce i zastawki. Może być spowodowane przez drobnoustroje lub proces autoimmunologiczny. Jeśli przyczyną jest infekcja, może być trudne do wyleczenia.
7. Choroby zastawek serca mogą być przyczyną wielu zaburzeń, do których zalicza się między innymi:

• niedomykalność (wsteczny przepływ krwi przez zastawkę)
• wypadanie (część zastawki serca wypada do przedsionka, co uniemożliwia szczelne zamknięcie zastawki i może prowadzić do niedomykalności oraz zwiększa ryzyko zapalenia wsierdzia)
• stenoza (zwężenie ujścia naczyń upośledzające przepływ krwi)